محترم دوکتورجلال بایانی کاوشگر
{} نظام فدرالیستی برای افغانستان جام زهر است {}
درافغانستان فدرالیسم مخالفان و موافقان خاص خود را دارد. مخالفان ایجاد نظام فدرالیستی معتقد هستند که ایجاد این شکل از نظام در افغانستان مقدمه ای برای تجزیه و پارچه ؛ پارچه شدن این کشور است و نگران تکرار تجربه بالکان در افغانستان هستند. اما موافقان نظام فدرالیستی معتقد هستند که این نظام می تواند به منازعات قومی و تعارض های داخلی پایان داده و مقدمه ای است برای صلح و امنیت سرتاسری در افغانستان!!. مسئله فدرالیسم در افغانستان بحث تازه ای نیست. پس از سقوط طالبان در کنفرانس بنیاد برانداز « بن اول » زمزمههای ایجاد نظام فدرالیستی شنیده میشد هر چند در آن زمان این بحث طرفداران چندانی نداشت اما با گذر زمان بر موافقان این نوع نظام افزوده شده است که ریشه در زمین بیگانه ها دارند و مزد بگیر هستند. در اوایل افرادی مانند جنرال بیسواد و بدوی عبدالرشید دوستم و احزابی رافضی ساخت ایران مانند حزب وحدت اسلامی از طرفداران این نظام بودند و این شکل از نظام در میان حامیان خارجی افغانستان نیز بخصوص ایران و انگلیس موافقانی داشت . در چند سال اخیر دوباره نظر به تقاضای سپاه قدس ایران تب و تاب بحث نظام فدرالی در افغانستان رونق گرفته و حتی در انتخابات اخیر افغانستان فرد مجهول و وابسته به بیگانه بنام عبدالطیف پدرام از نمایندگان سابق مجلس شورای ملی و نامزد انتخابات از ایجاد نظام فدرالیستی در این کشور سر سختانه حمایت میکرد و اعتقاد وی بر این بود که افغانستان راهی جز فدرالی شدن ندارد. اهمیت مسئله زمانی آشکار میشود که جو بایدن معیوب و فاقد تفکر سالم ریس جمهور آمریکا موضع گیری همانند پدرام دارد و اعتقاد او دال بر ایجاد نظام فدرالیستی در افغانستان است.
با وجود مخالفان و موافقان این شکل از حکومت، این سوال مطرح میشود که ارزیابی استقرار نظام فدرالیستی در افغانستان کنونی چگونه خواهد بود؟ به بیان کلی فرضیه حاضر در این نوشتار این است که استقرار نظام فدرالیستی در افغانستان کنونی باعث تشدید جنگهای تباه کن داخلی میشود و در نتیجه با تلاش بیگانه ها احتمال تجزیه کشور بین اقوام قدرتمند دور از انتظار نیست. همان طور که در بالا ذکر شد فدرالیسم ملزوماتی دارد که برای استقرار این نوع نظام در جامعه نیاز است . در ادامه به ترتیب به بررسی این ملزومات در شرایطی کنونی افغانستان خواهیم پرداخت:
1- (دولت قدرتمند و فراگیر): در شرایط فعلی افغانستان ما با فقدان دولت قدرتمند و فراگیر روبرو هستیم ما شاهد دولتی بودیم و هستیم که توانایی تطبیق قانون اساسی را در سراسر کشور یا حتی در سطح مناسب در پایتخت نداشت و ندارند. امنیت جانی و مالی مردم تضمینی ندارد و صدها هزار سلاحهای سبک و سنگین حتا تانگ و توپ در دست گروههای خودسر مجاهدین سابق و سران اقوام و ملیت ها هنوز قرار دارد که در اجرای امور دولتی چالش ایجاد میکنند با تسخیر پنجشیر توسط طالبان یکصد دو سلاح کوت سلاح سبک و سنگین و صدها چین تانگ و توپ به دست طالب افتاد و هنوز ولایات بلخ ٬ شبرغان ٬ فاریاب و سر پل بررسی نه گردیده هم اکنون هشتاد سلاح کوت و دیپو در ولایت پروان و کاپیسا دست ناخورده موجود است یکی از دزدان شورای نظار بنام جان احمد حقجو سه سلاح کوت در قریه بایان شهر چاریکار دست ناخورده موجود است. از سوی دیگر دولت افغانستان دشمن قدرتمندی به نام افراطگرایان سلفی دارد که خاک افغانستان در معرض تهدید آنها قرار دارد که مانع امور اجرایی دولت میشوند.
2- ( وجود حس مشترک ملی و عدم وجود انگیزههای تجزیه طلبانه:) یکی از ادله مهمی که از سوی مخالفان نظام فدرالیستی در افغانستان مطرح میشود این است که استقرار این نظام به تجزیه و فروپاشی کشور منتهی میشود و همین مسئله باعث شده تا به طرفداران این نوع نظام برچسب تجزیه طلب زده شود و مورد انتقاد شدید قرار گیرند. ادله مخالفان این نوع نظام این است که در کشور افغانستان هویت ملی وجود ندارد و تا رسیدن به مفهوم ملت افغانستان راه طولانی مانده است. به طور کلی گرایشهای افغانستان گریز از آغاز جنگ های داخلی مجاهدین رونق گرفته است و تمایل به همسایگان بر مبنای روابط نژادی، قومی و زبانی افزایش یافته است که این مسئله سبب شده تا موجودیت افغانستان واحد به خطر بیافتد.
3- (حفظ استقلال سیاسی و عدم دخالتهای همسایگان:) یکی از علل مخالفت با طرح فدرالیزه شدن افغانستان از سوی مخالفان، مسئله دخالت کشورهای خارجی بویژه برخی همسایگان افغانستان مانند ایران و پاکستان است که قرابتهایی با برخی از گروههای قومی و مذهبی در داخل افغانستان دارند. شایان ذکر است که مسئله فدرالیزم اثرات بیثبات کنندهای را بر روی کشورهای همسایه به خصوص پاکستان خواهد گذاشت و همچنین با توجه به وجود دولت ضعیف، رقابت خارجیها و نفوذ در بدنه نظام فدرال، نه تنها به وحدت ملی کمک نخواهد کرد بلکه باعث تشدید جنگهای داخلی و در نهایت تجزیه افغانستان خواهد شد.
4- (تامین هزینههای اقتصادی نظام بورکراسی فدرالی): تعدای از مخالفان نظام فدرالیستی در افغانستان با در نظر گرفتن وضعیت اقتصادی این کشور معتقد هستند که نه دولت و نه واحدهای اداری آن از منابع کافی و یکسان اقتصادی برخوردار نیستند که بتوانند در مناطق خود یک رژیم اقتصادی قابل قبول را سامان دهند. اگر قرار است در افغانستان نظام فدرالی بر قرار گردد در گام اول لازم است تا منابع اقتصادی پیریزی گردد و سپس مسائل حقوقی و سیاسی تقسیم قدرت مورد بحث قرار گیرد. در زمینه توازن اقتصادی به عنوان نمونه میتوان گفت که در ولایتهای شمالی منابع طبیعی نفت، گاز و زغال سنگ وجود دارد و کشاورزان از نعمت زمینهای حاصلخیز و آب فراوان برخوردار هستند اما ولایتهای جنوبی با کمبود زمینهای حاصلخیز و منابع معدنی و فسیلی روبرو هستند. در این شرایط نظام فدرالی به رشد نامتوازن اقتصادی منجر خواهد شد که مقدمه ای بر شورشهای اجتماعی و تجزیه طلبانه خواهد بود.
5 - ( رشد آگاهی سیاسی در بین توده مردم:) یکی از عوامل بر رد نظام فدرالیستی در افغانستان این است که استقرار این نظام نیازمند رشد یافتگی فکری و سیاسی در بین عموم ملت است. بسیاری این نوع نظام را متناسب با کشورهای توسعه یافته میدانند و بر اساس این دیدگاه باید گفت نظام فدرالی برای جوامعی که به بلوغ سیاسی رسیده اند و از شعور اجتماعی لازم برخوردار هستند نظامی است، دلخواه و دموکراتیک مانند جوامع آلمان، آمریکا٬ روسیه و سوئیس؛ اما افغانستان، آلمان یا آمریکا و یا سوئیس نیست. طبق آمار وزارت معارف (آموزش و پرورش رژیم گذشته) نزدیک به 60 درصد مردم افغانستان از نعمت خواندن و نوشتن بیبهره مانده اند و تنها 40 درصد سواد دارند که دو سوم از این افراد تحصیلات عالیه ندارند.
6- ( یکسان بودن روند رشد اقتصادی و توسعه در همه نقاط کشور:) یکسان بودن روند رشد اقتصادی و توسعه به این معنی است که این روند میبایست در سرتاسر کشور به طور یکسان قابل اجرا باشد؛ یعنی به صورتی نباشد که برخی نقاط مورد توجه دولت و برخی نواحی مورد بیتوجه دولت باشد. اما سیاست گذاریهای اقتصادی و توسعه ای در افغانستان به صورتی بوده است که اختصاص بودجه برای ولایتهای مختلف متناسب با بسترهای موجود در جامعه صورت نگرفته است طور مثال ولایت پروان همیشه محروم و عمدن در چندین رژیم عقب نگهداشته شده است. اختصاص سهمیه کنکور برای دانش آموزان برخی نواحی به نظر مخالفان دال بر سیاست گزاریهای نامتوارن دولت در زمینه توسعه است.
7- ( وجود احزاب قدرتمند و نهادهای مدنی:) از ملزومات دیگر برای ایجاد نظام فدرالی این است که در جامعه احزاب قدرتمندی وجود داشته باشد و همچنین نهادهای مدنی در عرصه جامعه نیز فعال باشند. در افغانستان متاسفانه ما با فقدان وجود احزاب قدرتمند و فعالین با سواد مدنی در سطح جامعه رو برو هستیم و بودیم که علت اساسی آن را می توان در سیاستهای قومی احزاب جستجو کرد. مسئله وجود نهادهای مدنی به این صورت است که هر چند پس از سقوط طالبان رشد نهادهای مدنی بسیار زیاد بوده است، اما جامعه سنتی افغانستان تا شکل گیری نهاد مدنی معیاری فاصله دارد و باعث رشد سلفی ها گردید و طالب مجددن به اریکه قدرت تکیه زد که ضعف نهاد مدنی بود تا اذهان مردم را دست ناخورده در قبال تمام افراطی ها نگهداشت.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر