دکترمحسن مرادی ( روانشناس)

تعصب های ملی و مذهبی (قسمت پنجم)
برای اینکه با پدیده تعصب کور یا فناتیزم بهتر آشنا شویم و بهتر بتوانیم به این پرسش پاسخ گوئیم، که چرا دولتمردان جهان متمدن با فرهنگ پیشرفته، خیلی کم و به ندرت قدمی برای جلو گیری از اشاعه تعصبات کور و خشک بر می دارد؟ نخست دو پرسش زیر را مطرح کرده و بعد درتوضیح آنها خواهیم کوشید.
اولا چه انگیزه ای یک فرد را وا می دارد که خود و افکار خودرا در خدمت فرد دیگری یا گروهی با نظرات دگم و مطلق گرایانه قرار دهد؟
دوما چگونه و چرا گروههای متعصب و دگم پیرو می یابند و چه چیزی آنها را بهم پیوند می دهد یا بهم نزدیک می کند؟
در پاسخ به پرسش اول می توان گفت: یکی از علل مهم که فردی را به دامان یک گروه مذهبی یا ایدئولوژی رادیکال می اندازد، بدون شک تعلیم و تربیت خشک و خشن آغازین آن فرد در دوران طفولیتش می تواند باشد. علل دیگر، نا آگاهی و کم سوادی و ضعف مالی و نهایتا دانائی ناقص والدین فرد در زمینه تعلیم و تربیت تأثیر به سزایی می توانسته داشته باشد. فردی که در دوران کودکی یاد نگرفته باشد بر روی پای خودش تکیه کند و به او یاد نداده باشند که مستقل تصمیم بگیرد و فکرش را بکار بیاندازد، بلکه معیار عمل او محدود باشد به آنچه که والدین و یا معلم مدرسه انجام داده، بدون اینکه درباره درستی یا نادرستی آنها فکر کند، مطمئنا درسن بالا نیز تمایل نشان می دهد که به افراد مطلقگرا و یاسیستمهای سیاسی دیکتاتوری و گروههای دگم مذهبی و نژادپرستی به پیوندد. چرا که چنین فردی فقط در دامان چنین افراد مطلق گرا و یا چنین سیستم دیکتاتوری می تواند احساس برتری بر دیگران را بنماید. عامل تعیین کننده برای رفتار غیرعادی و یا اعمال مخرب در همان تربیت دوران کودکی می تواند همراه فرد آمده باشد.
به عنوان مثال هنگامی که ترس از چیزی یا از کسی و یا احساس تقصیرباری جزئی در تعلیم و تربیت اولیه به فرد تلقین شود و یا والدین خود از بیان بعضی مسایل خصوصی زندگی زناشوئی از قبیل روابط جنسی و غیره ممانعت کرده و شرم داشته که در باره اش صحبت کنند و یا اصلا، عیب می دانسته اند این نوع مطالب مطرح شود، طبیعتا اینها نیز به اطفال منتقل می شده و اثر آن اورا در زندگی آتی تا حدود زیادی همراهی می کند.
چنین اطفالی درسنین بلوغ قادر نخواهند بود خودرا با قاعده و قانون اجتماعی موجود (عمومی) تطبیق دهند و دائم احساس شکست و شرم و تقصیرباری می کنند. به احتمال خیلی زیاد درسنین بالاتر به آنسوی کشیده می شوند که جهان خارج ازخود را مقصر تضادها و جدلهای درونی خویش می دانند. به این شکل که کمبودها و معایب خودرا به دیگران منتقل می کنند (دشمن صوری) و علیه آن به مبارزه بر می خیزد.
بنابراین یک فرد، نظریات دگم و تعصبات خشک را بسادگی خواهد پذیرفت، اگر بمرور زمان وبا استدلالات خودپسند، مشخصه یک دشمن صوری درجامعه را برایش توضیح دهند. معمولا این وظیفه را گروههای مطلق گرا و متعصب که نقش جاذب نیز دارند، بعهده می گیرند. البته این دشمن صوری نیز برای چنین فردی قابل لمس تر خواهد شد، هنگامی که او تمام ناکامی ها و کمبودها و شکستها و ضرر و زیان بردن های گذشته اش را مرور کند. بعلاوه اینها، حس انتقام جوئی و حسادت به آنچه که دیگران دارند و او از آن محروم است، حس و کینه مبارزه علیه دشمن صوری را تقویت می نماید. این موجودات موذی نقایص خود را همیشه می خواهند با انکار فضایل دیگران جبران کنند.اگر چنین افرادی بفرض بخواهند بطور منطقی و معقول با دشمن صوری (دشمن خود ساخته) بر خورد نمایند و این قضاوت و برداشت مطرود را زیر علامت سئوال ببرند، در واقع نفی خود خواهد بود. و یاد آور نواقص و معایب خویش است که مجددا می باید با احساسات جریحه دار خود بجدل بر خیزند. بنا بر این برای جلو گیری از این تضاد، مقاومت را ترجیح می دهند و با اعتقاد دگم و تعصب انگیز خود علیه عقل و منطق می ایستند و بهمان به اصطلاح قصاص قبل از عمل (قضاوت) وفادار می مانند. یک فرد متعصب با نظرات دگم می خواهد اعتقاد داشته باشد و هیچ مایل نیست بداند.
او دانش ناقص اش را با سیاه و سفید جلوه دادن مطلب مورد بحث کامل می کند، آن چیزی که در مدل جهان دوالیسم (مبارزه تن به تن) منعکس است. یعنی مبارزه مابین اهورا مزدا و اهریمن یا بین نیکی و بدی آنگونه که در ایران باستان باور داشتند.
این شیوه ترسیم جهان نیز با تضادها و جدل درونی فرد تعصب گرا و دگم انطباق کامل دارد. یک فرد دگم و متعصب می کوشد بنظر اول خودرا خیلی منطقی و با ادراک جلوه دهد. یعنی ناپایداری درونی و شخصیت نا استوار خودرا در زیر پرده رفتار بظاهر مسلط بر خویش پنهان نگه میدارد. مشخصات شوم و خشن اهدافش را در پس جملات بظاهر قشنگ و ایده آلهای بلند حتی از خودش نیز پنهان می کند.
تنظیم :دکتر محسن مرادی
قسمت چهارم را در لینک زیر مطالعه کنید
https://paknehaad.blogspot.com/2018/11/blog-post_47.html#more

هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر