ایران و آمریکا در نیویورک در جستوجوی راه خروج از جنگ؛ هرمز در برابر پایان محاصره
گزارشها از نیویورک حاکی است تهران و واشینگتن در حال بررسی یک توافق مرحلهای برای پایان دادن به جنگ نزدیک به هفتماههاند؛ توافقی که نخستین گام آن میتواند بازگشایی تنگه هرمز از سوی ایران در برابر رفع محاصره اقتصادی و دریایی آمریکا باشد. هنوز توافقی حاصل نشده و اختلافهای مهمی باقی است، اما برای نخستین بار پس از ماهها رویارویی، چارچوب مشخصی برای معامله میان دو طرف در مذاکرات مطرح شده است.
رویترز شامگاه پنجشنبه ۲ مهر (۲۴ سپتامبر) به نقل از دو منبع ایرانی، دو مقام منطقهای و دو منبع دیپلماتیک غربی گزارش داد که مذاکرهکنندگان ایران و آمریکا در نیویورک یک راهحل مرحلهای را بررسی میکنند. بر اساس این طرح، ایران امکان عبور کشتیها از تنگه هرمز را فراهم میکند و آمریکا در مقابل محاصره اقتصادی و دریایی ایران را برمیدارد. دسترسی تهران به بخشی از داراییهای مسدودشدهاش نیز میتواند جزئی از این روند باشد.
یک مقام ارشد ایرانی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل گفته است محتملترین راه برای شکستن بنبست، حل بحران در چند مرحله است و مرحله نخست میتواند همزمان شامل «پایان محاصره و بازگشایی هرمز» باشد. مسئله اصلی این است که هیچیک از دو طرف حاضر نیست اهرم اصلی فشار خود را پیش از دریافت امتیازی ملموس کنار بگذارد: واشینگتن از محاصره و تحریمها برای فشار بر اقتصاد ایران استفاده میکند و تهران کنترل عبور و مرور در یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان را در اختیار دارد.
تحرک تازه دیپلماتیک پس از تماسهای طولانی روز سهشنبه میان دو طرف شکل گرفته است. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، اعلام کرد میانجیها در طول روز میان هیأتهای ایرانی و آمریکایی رفتوآمد کردهاند و یک دور گفتوگو به پایان رسیده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، نیز گفت این تعامل با میانجیگری قطر انجام شده و هدف آن انتقال شروط تهران بوده است. در عین حال درباره شکل تماس روایتهای متفاوتی منتشر شده است: خبرگزاری صداوسیما از دیدار عباس عراقچی و ویتکاف خبر داده، در حالی که ویتکاف بر انجام گفتوگوها از طریق میانجیها تأکید کرده است.
شروطی که تهران علناً مطرح کرده شامل پایان محاصره دریایی و «جنگ اقتصادی»، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران و پایان جنگ در جبهههای منطقهای است. عراقچی پیشتر نیز گفته بود بازگشت وضعیت تنگه هرمز به حالت عادی به اجرای تعهدات آمریکا در تفاهمنامه اسلامآباد بستگی دارد و تهران محاصره دریایی و فشار اقتصادی آمریکا را عامل اصلی ناامنی در این آبراه میداند.
نشانه تازه در گزارش پنجشنبه، انعطاف احتمالی تهران در مسئله دریافت هزینه از کشتیهای عبوری است. منابع منطقهای گفتهاند ایران حاضر است مطالبه دریافت عوارض را از توافق اصلی کنار بگذارد و آن را به یک ضمیمه جداگانه منتقل کند. چنین اقدامی به معنای صرفنظر کردن تهران از موضع خود درباره هرمز نیست؛ ایران همچنان بر حفظ آنچه «کنترل اداری» بر آبراه میخواند تأکید دارد. کشورهای عربی خلیج فارس با دریافت عوارض و تبدیل هرمز به ابزار فشار سیاسی مخالفت کرده و خواستار آزادی کامل کشتیرانی شدهاند.
در مقابل، دولت آمریکا هنوز نشانهای از آمادگی برای برداشتن فوری فشارها نشان نداده است. کاخ سفید در واکنش به گزارش تازه گفته است دولت ترامپ خود را در موقعیت برتر میبیند و رئیسجمهور آمریکا اگرچه در شرایط مناسب آماده گفتوگو است، ضرورتی برای دادن امتیاز نمیبیند. این موضع نشان میدهد اختلاف اصلی همچنان بر سر ترتیب اقدامات است: تهران میخواهد محاصره و فشار اقتصادی ابتدا کاهش یابد، در حالی که واشینگتن بازگشایی هرمز و تضمین آزادی کشتیرانی را مطالبه میکند.
همزمان تهران نیز لحن دوگانهای از مذاکره و آمادگی نظامی در پیش گرفته است. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، گفته آمریکا چهار تا پنج روز برای پاسخ به شروط ایران فرصت دارد و اگر این شروط اجرا نشود، «نه تنگه هرمز باز خواهد شد و نه مذاکرهای روی میز خواهد بود». یک مقام ارشد ایرانی نیز گفته است تهران در کنار تلاش دیپلماتیک خود را برای احتمال ازسرگیری درگیری آماده کرده است. عباس عراقچی در نیویورک دیدارهای فشردهای با مقامهای منطقهای و اروپایی داشته و روز پنجشنبه برای نخستین بار پس از یک سال با وزیر خارجه بریتانیا نیز دیدار کرده است.
مذاکرات نیویورک در داخل ایران نیز بدون مناقشه نمانده است. صداوسیما و تسنیم ابتدا شروط تهران برای بازگشایی هرمز را برجسته کردند، اما تسنیم ساعاتی بعد مدعی شد تماس عراقچی با ویتکاف بدون هماهنگی و مجوز نهادهای مسئول، از جمله شورای عالی امنیت ملی، صورت گرفته است و آن را مورد انتقاد قرار داد. این ادعا از سوی دولت یا شورای عالی امنیت ملی رسماً تأیید نشده است. در مقابل، محسن رضایی گفته بود مأموریت هیأت ایرانی انتقال دوباره شروط هفتگانه تهران از طریق واسطهها بوده است. این اختلاف روایت نشاندهنده مناقشهای در تهران بر سر حدود و شیوه تماس با واشینگتن است.
کشورهای منطقه در همین حال برای جلوگیری از بازگشت به جنگ فشار میآورند. قطر در کنار پاکستان برای کاهش تنش، بازگرداندن آزادی کشتیرانی در هرمز و ایجاد زمینه گفتوگو تلاش میکند و عمان نیز در رایزنیهای مربوط به ترتیبات دریایی نقش داشته است. رهبران کشورهای خلیج فارس در دیدارهای خود با ترامپ در نیویورک بر مخالفت با کنترل یکجانبه هرمز تأکید کردهاند، اما همزمان خواهان راهحل سیاسی و جلوگیری از گسترش دوباره درگیری شدهاند.
با وجود افزایش تماسها، نشانهای از توافق نهایی دیده نمیشود. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، هشدار داده است که نباید گفتوگوهای اخیر را یک «پیشرفت بزرگ» تلقی کرد و دیپلماتهای اروپایی نیز هنوز از شکاف قابل توجه میان مواضع دو طرف سخن میگویند. با این حال، آنچه در نیویورک تغییر کرده، شکل گرفتن یک چارچوب مشخص برای خروج از بنبست است: بازگشایی هرمز و بازگشت آزادی کشتیرانی در برابر پایان یا کاهش محاصره و فشار اقتصادی بر ایران. اکنون اختلاف اصلی نه فقط بر سر مفاد این معامله، بلکه بر سر این است که کدام طرف باید نخستین گام را بردارد و چه تضمینی وجود دارد که طرف مقابل نیز به تعهدات خود عمل کند.
https://akhbar-rooz.com/2026/09/25/65596/
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر